12 Eylül Darbesinin Hafızası ve Günümüzdeki Siyasi Tartışmalar

12 Eylül 1980 askeri darbesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kapatılmasıyla başlayıp, siyasi partilerin kapatılması ve liderlerin yasaklanmasıyla devam eden bir müdahale olarak hafızada canlıdır. Sabah gazetesinin yarınki 12 Eylül konulu yazısında, darbelerin demokrasiye yönelttiği zarar vurgulanırken, 'demokrasinin sırtına saplanmış hançer' ve 'kötü tohumlar' gibi metaforlarla anlatılır. Yazı, darbenin sadece askerî müdahale olmadığını, aynı zamanda sivil toplumun ve siyasetçinin etkisini de bozduğunu savunur.

Haberde, darbenin ardındaki uluslararası ilişkiler de sorgulanır. 12 Eylül 1980'den iki hafta sonra ABD Başkonsolosu Robert Houghton tarafından Washington'a gönderilen gizli mesajın, 'Türk iş dünyası sevincinden neredeyse havalara uçuyor' ifadesiyle özetlendiği belirtilir. Ayrıca, ABD'nin Ankara, İstanbul ve İzmir'deki temsilcilerinin 12 Eylül ile 15 Kasım 1980 arasında Washington'a yolladığı 10 gizli mesajın, darbecilerle Amerika arasındaki bağlantıların kanıtı olduğu iddiası yer alır.

Yazı, darbenin ardından gerçekleşen kulturnin de eleştirilir. Darbe öncesi Genelkurmay Başkanlığı'nın kapısını aşındıran sivil liderlerin, gazetecilerin, akademisyenlerin ve iş insanların 'sistemin gizli efendileri' olarak adlandırılması, darbenin sadece askerî bir müdahale olmadığını, aynı zamanda geniş bir sivil destek ağının da olduğunu ima eder. Ayrıca, darbenin ardından siyasi partilerin arşivlerinin SEKA'ya gönderilip kağıt haline getirilmesiyle Türk siyasetinin yazılı hafızasının silindiği iddia edilir.

12 Eylül 1980 darbesinin üzerinden yıllar geçtikçe, ABD dışişleri belgelerinin gizliliğinin sona ermesiyle bazı belgeler yayınlanmış ve tartışmalara yol açmıştır. 13 Eylül 2018'te BBC'de yayınlanan belgeler, darbenin öncesi ve sonrası dönemdeki ABD diplomatik ilişkileri hakkında yeni bilgiler getirmiş ve bu belgelerin darbeyle ilişkisi üzerine tartışmalar yeniden başlamıştır.

Günümüzdeki siyasi gündeme baktığımızda, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Rize'nin Güneysu ilçesindeki ziyareti, önümüzdeki seçimler bağlamında birliğin ve beraberliğin vurgulanmasıyla dikkat çeker. Erdoğan'ın konusundaki tekrarlanan ifadeleri, 'Birliğiniz, beraberliğiniz daim olsun' ve 'önümüzdeki seçimleri başarıyla atlatacağımıza olan inancımı da yeniliyorum' şeklinde olduğu, Sabah, CNN Türk ve Milliyet haberlerinde aynı şekilde yer alır.

Erdoğan'ın Güneysu'daki konuşması, seçime yönelik bir motivasyon ve toplumsal birleşme mesajı taşıyor. Vatandaşlara hitap ederken, dinî ve duygusal bir ton kullanarak 'Rabbim yar ve yardımcımız olsun' gibi ifadelerle başlar ve sonrasında parti teşkilatı ve bakanlarla birlikte halka selam verir. Bu tür konuşmalar, özellikle seçim öncesi dönemlerde parti tabanını motive etme ve toplumsal birliği pekiştirme amacı taşıyor.

12 Eylül darbesinin hafızası ve günümüzdeki siyasi tartışmalar arasında doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmak kaynaklarda yer almaz. Ancak, darbenin siyasi yaşam üzerindeki uzun etkileri, partilerin kapanması, arşivlerin yok edilmesi ve sivil toplumun etkisinin zayıflanması gibi konular, günümüzdeki siyasi ortamın nasıl şekillendiği üzerine réfléchir yapma zemini oluşturur. Günümüzdeki liderlerin de birleşme ve seçim başarıları konusundaki vurguları, geçmişteki kırılmaların hafızasında bir yer tutar.

Kaynaklar ve bağlam bilgisi ışığında, 12 Eylül darbesinin hafızası tarihî bir olay olarak gündemde kalırken, günümüzdeki siyasi liderlerin de seçim öncesi mesajlarıyla bu hafıza ile etkileşime girer. Darbenin ardındaki uluslararası ilişkiler, sivil toplum üzerindeki etkisi ve siyasi hafızanın silinmesi gibi tartışmalar, geçmişin bugünkü siyasi söylemi üzerindeki izlerini gösterir. Ancak, bu bağlantılar kaynaklarda doğrudan kurulmadığı için, yorumlar sadece verilen bilgiler üzerinden sınırlı kalır.